Son bir yılda, İngiltere’de kiralık ev fiyatları ciddi biçimde yükseldi. Bunun yanında — bazı ev sahipleri (özellikle küçük kiralık ev sahipleri) — yeni kurallar, artan masraf ve belirsizlik nedeniyle mülklerini satmak zorunda bırakıldı. Bu evleri büyük firnalar toplu halde almaya başladı. Grainger plc 11 000 kiralık evi var, Lloyds Living 7 500 kiralık evi var. Bir evi olup kiraya verenler için kısıtlamalar artıyor ama bu firmaların geliri yüksek olduğu için etkilenmiyor.

 Ev fiyatlarını yükseltme taktiği

Daha önce yeni yapılan siteleri bireyler alması gerekirken topluca büyük firmalar alabiliyordu. Evler bitmiş ama akşam baktığınızda sadece birkaç evin ışığı gözüküyordu. Sebebi evleri satın alıp kiraya vermiyorlar ve ev fiyatlar 15 sene önce her sene yüzde 10 arttığı için bekletiyorlardı. Yavaş yavaş yüksek fiyata satıyorlardı. 

Kiralık evler için de aynı taktik uygulanırsa ne olacak. Misal bir bölgede bin tane eviniz var ve bilerek hepsini kiraya vermeyip talebi arttırabilirsiniz. Sadece 20 evi kiraya çıkarıp binlerce başvuru sonrası çok yüksek fiyata kiralıyabilirsiniz.  Diğer evleri de bu fiyata gidiyor maalesef deyip azar azar kiraya verilse maksimum kira alabilirler. Hatta isterlerse açık arttırma yöntemiyle bu evleri kiraya verebilirler. 

Gerçek Veriler — “Ne kadar arttı?”

• Resmi verilere göre, 2025’in başına doğru İngiltere’de ortalama kiralar yıllık yaklaşık %8–9 artış gösterdi.
• Başkent London’da durum daha sert: kira artışı Yaklaşık %9.9 (12 aylık, 2024-2025) olarak ölçüldü. Office for National Statistics+1
• Londra gibi merkezlerde kiralar zaten yüksekti — dolayısıyla artış, kira baskısını ciddi artırmış durumda.
• Genel olarak, 2021’den beri kiralar yaklaşık %27 artmış;. The Guardian+1

 Kimler, Neden Evlerini Satıyor?

Kira veren birçok küçük ev sahibi, şu nedenlerle evlerini satışa çıkarıyor:

• Ortaya çıkan yüksek masraflar: Kısıtlamalar, Mortgage faizleri, vergi yükleri, bakım masrafları derken “kârlılık daraldı”.
• Belediyeler sahip oldukları binaların tamir kısmını özel firmalara Verdi. Özel firmalar da cam taktım, çatıyı yeniledim diyerek milyonlarca sterline tamir masrafı çıkarıp ev sahiplerine her sene on binlerce sterlin masraf çıkarabiliyor. Her sene kira kadar tamir masrafı istenince kiralamak mantıklı olmuyor.

Ne yapabiliriz?

İngitlere’de Grenfell Tower binası, 2017’de çıkan yangın sonrası yanıcı cephe kaplaması yüzünden alevler hızla yayıldı ve 72 kişi ölmüştü. Sonrası birçok binanın bu malzemelerle kaplı olduğu ortaya çıktı. Tamir firmaları bu binaları yangına karşı 24 saat özel izleme firmaları ile anlaştı ve izleme parası ve sökme masrafları istediler. Bazıları bu dönem evlerinde yaşayamadı ve kiraya veremedi ve 90 bin sterlin zarar edenler oldu. 

Arconic şirketinin — Grenfell Tower’da kullanılan yanıcı dış cephe panellerini üreten ABD merkezli firmanın — büyük bir hissedarı, yangının gerçekleştiği yıl olan 2017’de Muhafazakâr Parti’ye yaklaşık 25.000 sterlin bağış yaptı.
(Kaynak: The Guardian)

Daha kapsamlı bir araştırma ise “Grenfell tarzı yanıcı kaplama kullanan inşaatçı ve geliştiricilerin” 2017’den bu yana Muhafazakâr Parti’ye toplam yaklaşık 2,5 milyon sterlin bağışta bulunduğunu ortaya koydu.
(Kaynak: The London Economic) Bağış yapanların fotoğrafı altta. 

Örneğin, ACM kaplamalı (Grenfell’deki ile benzer) dairelerle ilişkilendirilen European Land and Property, 2019 seçimlerinde yaklaşık 200.000 sterlin bağış yaptı.
(Kaynak: The London Economic)

Firmaları mahkemeye verenler oldu ama çıkan masraflar yüzünden biri intihar etti ve biri yaşadığı mental sorunları yüzünden hastaneye yatırıldı. Kısaca hükümete bağış yaparak devleti arkasına almış bu tür firmaları mahkemeye verip kazanmak nerdeyse imkansız. 

Birçok büyük ev sahibi şirketin kaç kiralık evi satın aldığı veya portföyüne eklediği artık kamu kayıtlarında açık şekilde görünmüyor. Eskiden “kaç ev alındı, nerede alındı” gibi bilgiler web sitelerinde ve şirket raporlarında şeffaf olarak yer alırken, son yıllarda bu veriler kısıtlandı veya tamamen kaldırıldı. Kısaca kira sektöründe gizili bir darbe yapılıyor. İşin boyutunu anlamamız için verileri görmemizi istemiyorlar. 

Kısacası, İngiltere’de konut piyasası, kurumsal yatırımcıların elinde yoğunlaşırken, bireyler için ev sahibi olmak giderek ulaşılmaz bir hedef hâline geliyor; bu da hem kiracılar hem de toplum için uzun vadeli ekonomik ve sosyal etkiler doğuruyor.

Nasıl buraya geldik?

Covid sonrası küresel sermayenin ‘hiç bir şeyiniz olmayacak, herşeyi kiralıyacaksınız’ diye bir slogan vardı. Build back better sloganını söylemeyen başbakan kalmadı nerdeyse. Sistem yeniden inşa ediliyor ve şu an hedefte ev sahipleri var.