ALIŞ VERİŞ TUTKUSU MU DUYGUSAL KAÇIŞ MI ?
Alış veriş yaparken farkında olmadan kendi değerinizi satın almaya çalışıyor alabilir misiniz ? Dolapta eksik olan kıyafetler ya da yiyecekler mi yoksa benlik algınız mı ? Haftanın çoğu gününde ucuzda pahalıya bir şey alarak geçirir misiniz ?
Alışveriş Tutkusu mu, Duygusal Kaçış mı?
Her gün defalarca maruz kaldığımız indirim reklamları, "bu fırsat kaçmaz" etiketleri ve anlık alışveriş dürtüleri... Alışveriş, modern dünyanın vazgeçilmez bir parçası hâline geldi. Ancak, birçoğumuz için bu yalnızca bir ihtiyaç karşılama yöntemi değil, aynı zamanda duygusal bir kaçış kapısı. Peki, günlük alışveriş alışkanlıklarımızın ardında aslında ne yatıyor?
Bazılarımız için alışveriş, kendimizi ödüllendirme biçimidir. Zor bir günün ardından alınan yeni bir ayakkabı, stresin panzehiri gibi gelebilir. Bazıları içinse alışveriş, içimizdeki boşluğu doldurmaya yönelik bilinçsiz bir çabadır. Belki de geçmişte yaşanmış duygusal eksiklikler ya da çözülmemiş travmalar, bizi farkında olmadan satın alma eylemine sürüklüyor.
Bu durum sadece büyük harcamalarla sınırlı değil. Eve alınan basit objeler, çekmecelerde biriken ucuz ve işlevsiz aksesuarlar, dolaplarda unutulan fazladan alınmış yiyecekler de bu alışkanlığın bir parçası olabilir. Satın alma sürecinin sağladığı anlık tatmin hissi, kısa vadede rahatlatıcı gelse de, uzun vadede biriken gereksiz eşyalar ve harcamalar yeni bir stres kaynağına dönüşebilir.
Psikiyatrist ve travma uzmanı Gabor Maté’ye göre travma, yalnızca yaşanan olay değil, o olayın içimizde bıraktığı izdir. Duygusal yoksunluk, sevgi eksikliği veya kabul görmeme gibi çocukluk travmaları, ilerleyen yaşlarda farklı bağımlılık biçimlerine yol açabilir. Alkol, sigara, sosyal medya... ve alışveriş. Aslında tüm bu bağımlılıklar, kişinin duygusal bir açlığını gidermeye yönelik bilinçdışı bir çabanın ürünü olabilir.
Araştırmalar, alışveriş bağımlılığının (onyomani) anksiyete, depresyon ve düşük öz-değerle yakından ilişkili olduğunu gösteriyor. Bir başka deyişle, satın aldığımız şeyler yalnızca eşyalar değil; belki de çocukken eksikliğini hissettiğimiz sevgi, güven ya da takdir duygusu.
Elbette, alışverişin tamamen kötü bir şey olduğunu söylemek mümkün değil. Yeni bir şey almak bazen gerçekten de motive edici olabilir. Ancak, alışveriş bir rahatlama aracı hâline geldiyse, anlık bir tatminin ötesinde uzun vadede ruhsal bir boşluk bırakıyorsa, belki de o alışveriş çantasına değil, iç dünyamıza bakmamız gerekiyordur.
Öyleyse bir dahaki sefere "Bu alışverişi neden yapıyorum?" diye kendimize sormakta fayda var. Gerçekten ihtiyacımız olduğu için mi, yoksa içimizdeki başka bir boşluğu doldurmak için mi? Çünkü bazen en pahalı kıyafetler bile, içimizdeki eksikliği gerçekten örtmeye yetmeyebilir.
Böyle bir durumun içinde hissediyorsanız şunları yapabilirsiniz
Farkındalık geliştirin: Alışveriş yapmadan önce durup düşünün. Gerçekten ihtiyacınız mı var, yoksa duygusal bir boşluğu mu doldurmaya çalışıyorsunuz?
Alışveriş listesi hazırlayın: Plansız ve anlık alışverişleri önlemek için alışverişe çıkmadan önce bir liste yapın ve ona sadık kalmaya çalışın.
Bekleme kuralı uygulayın: Ani alışveriş dürtülerini kontrol etmek için, bir şey almak istediğinizde kendinize en az 24 saat bekleme süresi verin.
Alternatif rahatlama yolları bulun: Stres veya mutsuzluk anlarında alışveriş yerine yürüyüş yapmak, arkadaşlarınızla buluşmak veya sevdiğiniz bir hobiyle ilgilenmek gibi farklı çözümler arayın.
Bütçe belirleyin: Kendinize aylık bir alışveriş bütçesi koyarak gereksiz harcamaları önleyebilirsiniz.
Destek alın: Eğer alışveriş alışkanlığınızın kontrol dışına çıktığını düşünüyorsanız, bir terapist veya danışmandan destek almak uzun vadede faydalı olabilir.
Klinik Psikolog
Asuman ÖZTÜRK AYDIN
@lovedultd.danismanlik
Kaynaklar:
· Maté, Gabor. In the Realm of Hungry Ghosts: Close Encounters with Addiction. North Atlantic Books, 2008.
· Dittmar, Helga. Consumer Culture, Identity and Well-Being: The Search for the 'Good Life' and the 'Body Perfect'. Psychology Press, 2007.
· Roberts, James A., and John F. Tanner. "Compulsive Buying and Anxiety: Should We Be Looking at the Emotional Costs of Consumerism?" Journal of Consumer Research, vol. 25, no. 4, 2000, pp. 673-676.
· Koran, Lorrin M., et al. "Estimated Prevalence of Compulsive Buying Behavior in the United States." American Journal of Psychiatry, vol. 163, no. 10, 2006, pp. 1806-1812.
Tepkiniz Nedir?
