CHP'ye Bir Uyarı, Labour Çöktü!

"Solun olmadığı yerde şirketler kazanır."

1980'lerden bu yana yaşanan hızlı ve çarpık özelleştirmeler, Batı'da milyarder sınıfını büyütürken orta sınıfı eritti. Özelleşen dev firmalar birleşerek tekel oluşturdu; üst tabaka adeta "sosyalizm gibi" devlet koruması altında yaşarken alt tabaka vahşi piyasanın insafına bırakıldı. Bankalar battığında kurtarılıyor, bir bakkal battığında ise "piyasanın yasası" devreye giriyor. Vergiden kaçınan şirketler ve milyarderler ise medyayı, yargıyı ve siyasi partileri finanse ederek sistemi kendi lehine döndürüyor.

Böl-Yönet: Kimlik Siyasetinin Ekonomik İşlevi

Milyarderler az, yoksullar ise milyarlarca. Bu dengesizlik teorik olarak güçlü bir sınıf bilinci ve sol siyaset zemini yaratırdı. Ne var ki son kırk yılda şirket çıkarlarıyla beslenen siyaset, insanları sınıf kimliğinden koparmanın bir yolunu buldu: dil, din ve ırk ayrımını körüklemek. İnsanlar ekmek fiyatını bilmeyen milyonerlere oy verirken, gerçek ekonomik sorunlar gündemden düştü. Bu manipülasyonun en belirgin sonucu şu oldu: sol partiler seçim kaybettikçe "seçilebilir olmak" için merkeze kaydı; merkeze kaydıkça kimliğini yitirdi.

Labour: Sendikalardan Silah Lobisine

Labour Partisi, 126 yıl önce aklın ayaklanmasıyla birlikte doğan, halkın içinden çıkmış bir sosyalist yapıydı. NHS'yi kuran, işçi haklarını büyüten, sosyal devleti inşa eden bu parti, küreselleşme ve neoliberal baskı altında 1990'larda Tony Blair önderliğinde "New Labour" adıyla köklü bir dönüşüm geçirdi. Blair, WEF'in (Dünya Ekonomik Forumu) Young Global Leaders programının 1993 mezunları arasında yer alıyordu; Merkel, Sarkozy ve daha pek çok dünya lideri de bu programın çıktıları arasında sayılıyor.

Keir Starmer ise liderlik seçimlerinde  sosyalist bir programı sürdüreceğini vaat etti. Ancak iktidara yerleştikten sonra eski parti lideri Jeremy Corbyn dahil sol milletvekillerini partiden tasfiye etti. "Zenginlerden vergi alarak ülke kurtarılmaz" dedi ve milyonlarca engelli vatandaşın yardımlarını kesmek istediği bir politikayı savundu. Özgürlük davası olarak bilinen Jean Charles de Menezes davasında ise bir Brezilyalı masum, polis tarafından yanlış tanımlanarak vurulmuştu; dönemin Başsavcısı Starmer, bu davada polisi aklamış ve soruşturmayı sahiplenmemişti. Bunlar tek tek ele alındığında şunu gösteriyor: Starmer ve Labour artık sermayenin çıkarlarına hizmet ediyor.

Reform UK: Şirketlerin yeni Planı

Sol eriyince ortaya çıkan boşluğu milliyetçilik dolduruyor. Yüz yıldır Conservative ve Labour arasında sıkışıp kalan seçmen, Reform UK'ı tercih etmeye başladı. Ancak bu partinin finansmanına bakıldığında tablo çarpıcı: Reform UK'ın bağışlarının yüzde 75'i sadece üç zengin adamdan geliyor. Christopher Harborne adlı Tayland'da yaşayan bir iş insanı tek başına 9 milyon pound bağışladı; bu İngiltere tarihinin bir birey tarafından yapılmış en büyük siyasi bağışıdır. Parti gerçekten halkın hareketi olduğunu iddia ederken, bağışçıları arasında vergi cennetleriyle bağlantılı isimler, fosil yakıt lobisi ve eski Muhafazakâr bağışçılar yer alıyor. Elon Musk da İngiltere’de açıkça aşırı sağı destekliyor. Dünyanın en büyük bankaları seçimlerde Sosyalist lider Corbyn'in kazanmaması için diğer partilere taksiktiksel destek verdi. 

Maalesef Corbyn, Erdal İnönü gibi saf, temiz biri ama alternatif olamadı. Partiden atılmasına rağmen yeni bir parti kurmakta gecikmişti. Partiyi tek başına kurabilecekken, milletvekili Zarah Sultana ile birlikte kurdu. Sultana bağışlara el koydu ve parti baştan etkisiz kaldı. Ayrıca şu an Filistin destekleyicileri ile birlikte hareket ediyorlar. Ne var bunda diyeceksiniz ama halkın aşırı sağa kaydığı bir dönemde ülke sorunlarını öne çıkarmaları gerekiyor. Seçimi kazanamadan Filistin'e destek olamazlar. 

Kısacası: Sol eridi, merkez kayboldu, şimdi sahne aşırı sağın. Ama aşırı sağ da sonuçta milyarderlerin parasıyla ayakta duruyor ve onların emirlerine uyacak.

Orta Sınıfın Erimesi ve Siyasi Boşluk

Son yirmi yılda yaşanan en kritik değişim orta sınıfın çöküşüdür. Merkez sol, tarihsel olarak orta sınıfa hitap ederdi. Orta sınıf eriyince merkez de dağıldı. Avrupa genelinde Fransa, Almanya, Hollanda ve İtalya'da merkez sol partiler son on yılda dramatik oy kayıpları yaşadı. Sosyal demokrat partilerin neoliberal politikalarla uzlaşması, onları kendi seçmen tabanından kopardı.

CHP'ye Uyarı: Labour Olmak İstemiyorsanız…

Labour'un hikâyesi Türkiye için ciddi bir ayna tutmaktadır. Özgür Özel Keir Starmer bize neden destek vermiyor diye sorgulamıştı? Merak ettiğim, Keir Starmer’ın politikalarını bilmiyor mu? Labour Parti 40 senedir ne hale geldiğini bilmiyor mu? Kendi de benzer bir CHP’mi mi kuracak? CHP, iktidara gelmek için "büyük koalisyon" mantığıyla merkeze yaklaşması yanlış bir hamleydi. Radikal kararlar almak yerine idare politikası uygulanırsa, büyük şirketler korunursa, NATO ve AB gibi konularda alternatif perspektifler üretilmezse, özelleştirme sarmalına müdahil olunmazsa — Labour gibi yok olup gidebilir. 40 yılda bir iktidara gelmek yetmez; iktidara gelindiğinde emperyalizme alternatif sunamazsa halk  emperyalizmin sunduğu alternatif partilere mecbur kalır. 

İleri demokrasilerin tarihi şunu gösteriyor: Solun olmadığı yerde seçimler sağ ile aşırı sağ arasında geçer. Aşırı sağ ise tarihte de görüldüğü gibi ülkeleri iç gerginliğe ve savaşa sürükleyebilir. Sonuçta ne kadar milliyetçi olursa olsun, o partiler de milyarderlerin hizmetçiliğini yapmak zorunda kalır. Çünkü para onlarda, medya onlarda, lobi onlarda.

Sağ-Sol Terimleri Ölmedi, Dönüştü

Sınıf çatışması, ücret baskısı, özelleştirme, kamu hizmetlerine erişim — bunların hepsi hâlâ sol-sağ ekseninin konuları. Ancak 1990'lardan bu yana "sol" etiketiyle iktidara gelen partilerin neoliberal politika uygulaması, kavramın içini boşalttı. İnsanlar sola değil, solun temsil ettiğini sandığı partilere güvenini yitirdi. Bu yüzden "sol-sağ bitti" değil; "sol partiler solculuğu bıraktı" demek daha doğru. Avrupa'da merkez sol partilerin son 20 yılda yaşadığı oy erozyonu tam da bu nedenledir .

Özgür Özel’i Keir Starmer’den destek istediği için eleştirmiştim. Çoğu CHP’li eleştirimi anlamadı. Ama şimdi tekrar soruyorum. Labour Partisi’nden Keir Starmer’den destek istemek ne kadar mantıklı? 

CHP’nin, son seçimleri kaybetmiş, kendi tabanıyla bağı zayıflamış ve merkez sağa savrulmuş İngiltere İşçi Partisi’nden veya genel olarak Avrupa’daki krize girmiş “sosyal demokrat” partilerden destek istemesi, bugün hem siyasetin gerçek dinamikleriyle hem de Türkiye toplumunun beklentileriyle açıkça çelişiyor.

Dünya Ekonomik Forumu’nun üç yıllık liderlik programı gibi yapılar, her yıl yaklaşık yüz kişiyi seçerek bugüne kadar iki binden fazla ismi aynı ağın parçası hâline getirdi; bu ağın içinde cumhurbaşkanı, başbakan, bakan (İngiltereden: Tonay Blair, David Cameroon, Almaya: Angela Merkel, Fransa: Emmanuel Macron, Nicolas Sarkozy, Kanada: Justin Trudeau, İtalya: Matteo Renzi, Belçika Kraliçe Mathilde, Norveç: Prens Haakon) ve milletvekillerinin yanında Leonardo DiCaprio gibi ünlü sanatçılar ve Google, Facebook, Tesla gibi dev şirketlerin kurucuları da var. Klaus Schwab’ın “Kanada hükümetinin yarısından fazlası bizden” sözleri, bu yapıların yalnızca tek tek lider değil, bütün bir yönetici sınıfı şekillendirme iddiasını açıkça gösteriyor. 

Böyle bir düzende, trilyonlarla ifade edilen sermayenin etrafında örgütlenmiş kusursuz bir iktidar mekanizması varken, Avrupa’daki geleneksel sol partiler bu sistemi sorgulamak yerine onu korumaya ve onun içinde “sorumlu ortak” olmaya talip oldukça halktan koptular; kendilerini emekçiden, yoksuldan, kiracıdan ve gençten çok finans piyasalarına karşı sorumlu hissetmeye başladılar. Başa gelebilmenin tek yolu bu küresel ağlara uyum göstermekse, parti kurmanın ve seçim yapmanın anlamı da halk açısından giderek boşalıyor; insanlar “solun sol olmadığını” acı tecrübeyle fark etti ve Avrupa’da geleneksel sol büyük ölçüde çözülmüş durumda. 

Tam da bu nedenle, CHP’nin Labour’dan ya da “Avrupa solu”ndan destek istemesi sizce doğru mu? Eğer gerçekten aşırı sağa alternatif, halkçı bir çizgi mümkün olacaksa, bu çizgi öncelikle mevcut sistemi nasıl değiştireceğini ve bu süreçte suçluların nasıl hesap vereceğini açık ve somut biçimde anlatmak zorundadır. Seçim yoluyla iktidara gelip düzeni sarsmanın ihtimali düşük olabilir, ama imkânsız değildir; imkânsız olan, küresel elit ağlarının gölgesine sığınarak hem düzeni korumak hem de halkçı bir dönüşüm vaat etmektir. 

Özgür Özel, Avrupa solunun bittiğini görmüyor mu; gerçekten de onlar gibi bir parti olmayı mı hedefliyor?